Se se tjanmay dezienm jenerasion afritjen an (yorouba, ibo, ashanti, awousa pou piplis makrèy afritjen an) ki leve lang kreyol la tankou lang-pale eti moun Matnik te konnet nan labrenn 19e la ek pipirit 20e siek la.
Nou menm karibeyennis te pretann mabialann, lang la leve an sistenm lang otila anchay kreyol (lang lantiray) kouri-lawonn anlè bòdaj an lang natifnatal eti ka fè mitan rek sistenm tala. Se pou nou teste si tout lang se lang, tout lang pa trape menm zandja a, an lang lantiray se pa an lang natifnatal. An lang natifnatal se an lang moun ka fè letjete nan divini, lè yo ka matje’y kalanmplanm ek katafalann. Se an lang ki trape an laboulok-matje, se an lang ka leve laliman an kanmanwonn. An lang lantiray (an lang kreyol) pa anzandjaye ayen, se an lang ki rete kwennse nan tan-douvan. Se lang kreyol la, nan peyi karibeyen, rete pri nan bitasion wawaynes la oben bitasion dèyè-wawaynes la. Anzandjayè kreyol la ka palantje lide tala eti anmasogannizè ewopeyen, te ke fè tou-yonn se sosiete tala, fè lang ek matjoukannri tala. Nan kabèch piplis kreyolis (nan ta tout kreyolè), betje a fè bitakann lan, ek bitakann lan se peyi a. la Nou menm ki nou menm lan, pou karibeyennis nou karibeyennis, nou sispann, depi owonzon ven lanne, kriye lang natifnatal nou kreyol epi lonyen’y tankou an lang karibeyen natifnatal Matnik. Karibeyen an se pou toulong tjenbe lide kouri-lawonn Karayib la eti se prèmie adan twa lide-fondas karibeyennte a.
A - B - Ch - D - E - F - G - H - I - J - K -L -M - N - O - P - R - S - T - V - W - Y - Z
