Latè-tranble

Kapach-wòch Karayib la

      

Jakmel/Leogàn/Pòtoprens, Ayiti: Latè-tranble a eti ki debaba Pòtoprens, Leogann, Jakmel, mawdi 12 Janvie 2010, lè 16.53 sonnen, te leve adan an rel-fann-tè brannzan eti yo kriye rel-fann-tè Enriquillo-Plantain Garden, eti ka kouri depi ma-dlo Enriquillo nan Dominikana jik nan bout Tiburon, asou 300 tjilomet. Rel-fann-tè tala ka pase toupre bò Pòtoprens, 20 tjilomet tou-yonn.

Rel-fann-tè tala te ja ba de mapipi latè-tranble nan 1750 ek 1770 eti menm si yo pa te trape zouti pou mizire yo, nou katjile reltes dezienm la te pi wo ki 7 ek drit la te nèyè ka kouri asou 8/9, la eti kay nan masonnri ka towblip, pou manniè Moreau de Saint Méry an laboulokis te depenn latè-tranble tala. Ta 1750 la te pi lèkètè, owonzon 5/6 nan drit. Nou ja matje latè-tranble mawdi a pa te pi bosko pase anlot (ta novanm 2007 la atè Matnik te ka fè 7.3 reltes, owonzon 6 kou pi bosko. Nek an latè-tranble se pa reltes tou-yonn, se fondoknes ki tout. Pi fondoknes tala toupre fondas, pi latè-tranble fè dezas ek si reltes la djok, grèd anlè 6.5 se pa ti dezas ; nan novanm 2007, atè Matnik fondoknes la se te 150 tjilomet ; nan janvie 2010, atè Ayiti, fondoknes tala se te 10/15 tjilomet. Nou ja matje, djoknes an latè-tranble se bagay eti bolit ka katjile epi an kalanmplan logaritm, kontel an latè-tranble grèd 6 asou zandal Richtè a, 30 kou pi bosko pase an latè-tranble grèd 5 asou menm zandal Richtè a, nan plodarelay.

Nan wach lavi toulejou an latè-tranble grèd 7.0 pe chaye plis dezas pase an latè-tranble grèd 7.3 eti ki owonzon 8 kou pi bosko pase’y, pou fondoknes latè-tranble tala, pou larel ek kalanmplan masonnaj kay ek kawbe, pou sibrekatay teknik penpennen, parad douvan an latè-tranble epi parad kokleste eti lavi toulejou ka aprann moun douvan madang frayik.

Nek kapach-wòch Karayib la se an kapach-wòch ki pa menm epi tout lezot. Se yonn adan se kapach-wòch pi lèkètè eti ka pòte 2,5 million tjilomet kare lanmè ek ka koupe anchay peyi nan de, Beliz, Gwatemala, Kostarika, Nikaragwa, Ondouras, Trinidad. Kapach-wòch tala ka pase nan bòdaj lisid Kouba, sa ki fè Kouba pa adan kapach-wòch Karayib tala nek kapach-wòch Amerik-linò eti ka letjete anba’y tankon kapach-wòch Amerik lisid la nek se pou’y kratje anlè ti kapach-wòch Panama a ek ta Lezann-linò eti yo kriye kapach-wòch Naska, tou. An mitan kapach-wòch Karayib tala ni anchay rel-fann-tè ka kouri toupatou, Enriquillo-Plantain Garden se yonn adan yo.

Annou tann ek konprann anfwa zenglet-latè se an fantefrak bougannri an. Lèlèm andidan wòklò a ka ladje anchay chalè andidan latèwonn lan. Nou sav depi nanninannan, tout bagay ki nan brannzeng ka ladje chalè. Latèwonn lan ni pou penpe lèlèm tala pou rete nan kalibich chalè. Wòklò a pa ka fè chalè a tounen-vire alagadigadaw ek sa pi flouz fè yo bay anlè letal la (kos la) nan gran brannzeng eti ka malakse tout matjak la. Se boul brannzeng pianmpianm tala (oliwon 10 sm nan an lanne) ki ka kabwate se kapach-wòch la anlè letal latèwonn lan. Nan fondok latè, se wòklò a ka rete djok nek yo ka desitire tikatikataw san janmen pete, tankou an dous-makos. Bolit ka di se wòklò a ka fè dous-makos. Nan letal latè, 10/20 tjilomet anba tè, yo two fret pou fè dous-makos. La tou, yo ka desitire anba brannzeng  fondas fondok la, yo ka pete. Kifè an zenglèt-latè se an penteng ki yannen ek brannzay andidan latèwonn lan.

1-   Anchay rel-fann-tè andidan.

Ni twa janjolant zenglet, de adan yo ka leve lè an kapach-woch ka letjete anba anlot, kontel bidim kapach-woch Atlantik la ka letjete anba ti kapach-woch karayib la, nou ke kriye sa zenglet-kratjak ; twazienm la se lè anchay gaz ka antipile nan gagann an volkan. Zenglet-latè tala yannen epi deblozad volkan ek ka kouri anlè an ti laliman mabial, reltes li pa djè bosko. Nan zenglet-kratjak, ni ka leve nan bòdaj kapach-woch karayib la epi lot la ka leve nan anchay rel-fann-tè ka kouri anlè kapach-woch karayib la, tankou anlè tout kapach-woch asou latè. Nan plodari zenglètis la, latè-tranble ki leve nan bòdaj an kapach-woch, an kapach-kontinantal, ladje plis lèlèm pase latè-tranble ki leve nan rel-fann-tè (rel-kratjak) kapach-woch ek zenglet bòdaj la pe leve an radmare si kapach-woch ka letjete, leve lot kapach-woch la anchay, asou 1 met jik 1,5 met owonzon, ek si kapach-woch ka leve ka pòte an mapipi  lanmè. Nan Karayib la, sa rive anchay kou nan bidim foundòch Borinkèn la, ek la tou-yonn. Ann’ di lamenm, zenglet-kratjak la pa ka sinase p’an deblozad volkan. Se pa pas latè zenglete atè Matnik ki ke fè volkan Senpiè a leve nan singo’y. Se pa pas latè zenglete nan rel-fann-tè Enriquillo nan lisid-west Pòtoprens ki ke fè’y zenglete nan yonn adan se 22 rel-fann-tè tektonik Matnik la, nou sav asou 22 tala ni 6 tou-yonn ki brannzan.

Ni anchay bagay ki fè si an zenglet-latè pi lèkètè pase anlot. Si nou tann ek konprann an zenglet-latè se an lèlèm ki ka chape zoup, se tankou an risò, an lastik, ka pete pou bande an moun te bande’y, nou tann kratjak la ka kouri nan fondas la adan an rel-fann-tè ek ka fè de blok woch glinse yonn anlè lot. Owala kratjak tala trape an kalibich netche se pou’y sispann.Ti zenglèt-latè-dèyè, 2 jik 300 delè, nek moun sansle asou owonzon 15/20, ek 2/3 asou 15/20 tala pe vire fè dezas nek reltes yo tankou drit yo pi flòkò. Se tankou an lastik te ka vire pran an kalibich may-an-may. Boulin kratjak la se twa tjilomet pou an sigond ek sa ka fè kratjak la glinse, silon djoknes zenglet la, depi an santimet jik dis met konsa. An rel-fann-tè se pa lwil-koko kifè se wòklò a ka toumpakte yonn epi lot ek se sa ka leve anchay rel douk ka kouri nan latè tankou ti lanm ka leve lè an tjanmay jete an ti wòch nan an botjit dlo. Se se rel tala ki ka kavale fondas la ek ka koupe jare moun. Zenglètis ka kriye bik zenglet la kote otila kratjak la ka leve ek boukan zebglet la kote asou letal la ki tekdèg anlè bik la. Lè douk la bosko, kratjak la pe rive anlè letal ek leve dezas nek piplis kou se pou’y rete nan fondok la. Kontel moun pe ke menm rive sansle anlè an zenglet ki leve nan an rel-fann-tè 100 met nan oliwonn 10 tjjilomèt fondok.

Drit la pa ka mizire an penteng tenkant, twazekant se jiskont an owonzonnay  eti zengletis leve pou dezas ki fet nan an lantiray, dezas branbrannan, dezas makrèy, defolmantay fondas la, toumbilad nan laliwonn lan. Pi an lantiray nolfok bik la, pi drit la ka kadjaye. Pi moun alsate kò yo epi boukan zenglet la, pi drit la kadjaye, se tankou drit klète an sèbi ki te ke ka degaye pi moun ki gade’y nolfok sèbi a. Grèd pli wo nan drit an zenglet te trape atè Matnik, se ta 11 janvie  1839 ki te debaba Foyal, 300/400 moun abòlòy, fok pa bliye yo pa te ka konte wawa ek nèg-mawon an tan tala. An mapipi latè-tranble se pa toulejou ek nan laboulok Matnik (Wanakera) ni kat latè-tranble eti drit la te nan grèd 8/9 la eti kay ka degrenngole, ni  rel-fann-tè adan se masonn lan, anchay fetay ka towblip anlè moun, poto-mitan ka denngole, moun ki anba’y delè abòlòy fret. Drit la ka ba nou an kabes asou zenglet-latè nanninannan, nan tan eti zenglètis pòkò te leve zouti tala eti nou kriye reltes la.

Reltes la ka mizire djoknes an zenglet-latè epi lèlèm eti’y ladje nan rel li. Se nan lanne 1935 an etazinien, Chal Fransis Richtè te doubout kalanmplan tala eti’y te ka katjile epi alsatay rel eti an machin kapte. Depi 1977, siantis sèvi sa yo kriye «reltes dekourel » an kalanmplan eti Iro Kanamori te siktire pou mizire tout zenglet ki leve asou latè. Sa ba an yannay logaritm otila lè reltes la ka antipile epi an yonnte fok tilile lèlèm eti’y ladje pou trant (30). Pou flouzoule, an zenglet eti reltes la se 7.4, pli djok pase an zenglet 6.4 pou trant kou. "Reltes dekourel" tala yannen tengdègèdek epi londjè rel-fann-tè a ek denngolad ki fèt nan de kapach-woch. Pou leve an kabes dawlakataw, se pou di an zenglet, reltes 7 ka leve  nan an rel-fondas 50 tjm ek ka fè’y kouri asou an mèt, nan 20 sigond. Zenglet eti reltes la te fetaye asou 9.5, ta Chili a, nan 22 me 1960, 7 mn 11 sg, lannwit, te flandje latè a asou 1000 tjm owonzon.

2-   Laboulok kapach-woch Karayib la.

Pou konprann se penteng zengletis ka lonyaje laboulok se kapach-woch la, la eti woch pa janmen pete, moun pe rete tenmpla, kapach-woch pe ke j’en pete. La eti radmare pa j’en leve fok moun pa wè radmare chak kou latè zenglete.

Pou leve sinas nolfok dèyè, pou sinase  an zenglet epi an reltes fann, nan lanne ka vini, fok te ke trape an kabes asou tout rel-fann-tè ki nan brannzay ek fok te ke konnet wach yo depi kon yo leve, grèd zenglet yo ka leve, tan yo ka pran pou kratje, kisasayesa. Kontel, si zengletis òsève laliwonn lan ek lonyen tras tout latè-tranble douvan, si yo sav an rel-fann-tè ka pran oliwon san-senkant lanne pou pitite an zenglet-latè reltes 8 ek menm rel-fann-tè tala pa kratje depi san-karann-senk lanne, yo ke koumanse vèy-o-gren. Nek nan wach-toulejou, latè-tranble pa ka rive lè moun ka atann yo, yo pa ka pran-pawol epi moun pou di lanne, jou, lè yo ke rive, pa ni an penpenp mabial. Sa fè zengletis kouyonnen kò yo asou tan an tankou reltes la.

Latè-tranble a se pa an penteng sosial tektèg. Moun pa ka pare kò yo ka atann latè-tranble tankou moun ka pare ka atann ourakàn. Pa ni p’an simidòy asou zenglet-latè, p’an pawol, p’an majolay, ni anchay asou ourakàn. An zenglet-latè se an pwenyen sigond otila jare moun koupe ek yo ozabra.  An memwa pou te ke fè kisa ? An memwa asou zenglet-latè ka rete sonje jiskont dezas an latè-tranble pòte menm si nou  sav architèkti PòteprensFoyal, Lapwent oben San Juan toumbile epi latè-tranble 1839, 1843… Men si nou sav moun Jamayik kandlonnen Kingston tjèk tan apre zenglèt latè epi radmare, 7 jwen 1692 te chaye Port Royal ; menm si nou sav Port-of-spain vini yogann brennbòwyonn Trinidad lè an Me 1766 an latè-tranble debaba Sen-Jozèf ki te yogann potomitan nan tan tala.

Menm si an latè-tranble pe vire pran menm kote a pou rel-fann-tè ka vire-kole, vire-soude menm ek vire antipile lèlèm jik lè pou vire-kratje, sa ka fet anlè siek-tan, rel-fann-tè Enriquillo a te ja pete menm kote a nan 1770, an memwa pa pe leve anlè an penteng frayik eti pèsonn pa pe sinase, si se pa an « boudèkètè », ek ka kouri anlè an pipin sigond. An rel-fann-tè ki pitite an latè-tranble an jou, pe vire-pitite yonn oben anchay dot. Ann’ pa bliye kanmenm papal tala eti  si piplis an kratjak ka leve nan rel-fann-tè ki ja la, chak latè-tranble ka wouvè owonzon 5 jik 15% rel-fann-tè netche. Ti kratjak nan ti kratjak, pispiding oben tow-tow, asou mili lanne, tout se kratjak tala ka sanble nan an akokitay rel-fann-tè ki ke kratje an jou. An latè-tranble ka vire pran owala sistenm lan vire-chaje. La eti brannzeng kos-latè fet dawlakataw, ni plis latè-tranble.

3-   Politik koubare dezas zenglet-latè.

Pèsonn pa pe ale bare an zenglet-latè, se anlè dezas la tou-yonn y ope bat. Pou memwa latè-tranble ki pa janmen djok, pou kole-zepol zenglet-latè pa ka janmen leve nan lantiray li, pou larel bidimblo (sa pe fet tankon sa pe pa fet) ki yannen epi zenglet la, an mes madang frayik pa pe leve flouz nan lawonn an zenglet-latè, ajijewè an matjoukanniz madang frayik.

Pou sèbède ek vèy-o-gren nan tout se lantiray anchay madang tala, zengletis ek djoknes politik an peyi trape anchay zouti teknik depi machin pou sanble papal jik zouti pou mizire defolmantad fondas la eti satelit pe detekte, GPS, rada, kosedjo-kosekwet.  Zengletis pòkò rive sav ki manniè an kratjak ka leve, se pousa yo bouske tout sinas-douvan an zenglet-latè.

An mes madang frayik sipoze moun ka pale yonn-a-lot, ka bokante ekspewyans ek ka sanble tousa yo sav, sa jenerasion-douvan sibrekate tankon sa ekspewyans yo pòte. An matjoukanniz madang frayik sipoze tjek gouvelman natifnatal, si se pa an djoknes katafal natifnatal, eti te ke leve an progranm sibrekatay nan yannay ek lespri sa ki ka fet nan peyi oliwonn (peyi karibeyen) ek sa ki ka fet nan peyi otila djoknes politik la sibrekate moun pou yo pa ozabra douvan latè-tranble. Matjoukanniz madang frayik la eti ki koukouwouye moun asou pliziè jenerasion (se pousa fok ni an djoknes katafal pou leve’y) ek ki sanble ekspewyans jenerasion-douvan nek kabes zengletis trape toulejou ek toupatou asou latè, tou, pa ke pe bay zoup konsa, nèyè se jenerasion-dèyè ki ke pe fè moun wè prèmie sav-fè tenmpla douvan latè-tranble. Mes madang frayik la pa ka doye yas ourakàn epi latè-tranble, lavalas epi dife, kisasayesa, chak penteng tala pa ni an kanmanwonn djok. Nan matjoukann madang frayik la, chak penteng ni an kanmanwonn djok, nan lekol la, moun pou doye yo mabialanm pis se pa jiskont pou chape douvan yo, se pou angabele yo.

    Dezas Ayiti se an dezas eti an gouvelman veyatif te pe sinase si se pa sèbède. Dabò-pou-yonn,  si latè zenglete an kote, se pou’y vire zenglete menm kote a, lamenm oben siek-tan-dèyè. Nan bout kabes la, nou pa pe sinase an zenglet-latè, moun ki ka kale djel yo rarate ke ni zenglet-latè nan tan-dèyè se « boudèkètè » ki la. Nek nou pe di an foundòch tankon ta Karavel la ki pa janmen leve gwo zenglet-latè  ek Tsunami dèyè pa ke leve mapipi zenglet-latè ek radmare. An rel-fann-tè andidan kapach-woch karayib la pe leve zenglet 7.5 me pa’ay leve radmare. Pou mannikou ki pa’a fè mangous, foundoch Jamayik la (lanne 1692) ek ta Borinkèn (Puerto-Rico, lanne 1867, 1918, 1946) ki ja leve latè-tranble ywit (8) grèd reltes ek ki ja fè radmare ke, pa di yo di zot, vire leve yonn nan tan-dèyè. Pa ni ayen ki ka di nou lè sa ke fèt. Se pousa atè Matnik tankon nan tout peyi karibeyen fok se leve an mes madang frayik pou yonn, epi tout makrey la pou opoze moun kouri ozabra, dek-dek douvan an latè-tranble ek asou anlòt bò, an matjoukanniz madang frayik eti se an gouvelman natifnatal tou-yonn ki pe siktire sa, pa di yo di’w.

Henri Taillefond

Lanne	Bik zenglet-latè	Reltes	Drit	Dezas
1610	Vòlkan Momotombo	-	8	Leon (Nikaragwa) debaba
11-1670	Foundòch Borinkèn	7+	10	Borinkèn (Puerto-Rico) debaba
1672	Kratjak kapach-karayib	-	6/7	Debaba Ayiwagana (Montserrat). Nevis
12-1680	Foundòch Borinkèn		10	Anchay moun neye nan Radmare Nevis
05-1690	Kratjak	-	9	Nevis èk Sen-Kits
07-06-1692	Foundòch Jamayik	-	10	Radmare nan Port-Royal (Jamayik). 3 000 moun neye.
1702	Nòlfòk Karavèl	-	7	Dezas branbrann atè Domnik, Gwadloup, Matnik, Sentlisi
1727	Foundòch karavèl	-	6/7	Dezas branbrann atè Domnik, Gwadloup, Matnik, Sentlisi
1735	Kratjak kapach-karayib	-	7/8	Moun mò Antigwa, Monserat, Gwadloup
1751	Foundòch Ayiti-Boyo-Kiskeya	-	5/6	Dezas branbrann Pòtoprens
1766	Fanndas  lisid Granada	-	8/9	Debaba Senjozèf yogann brennbòwyonn Trinidad.  Apre se port-of-Spain ki yogann fondal
03-06-1770	Foundòch Ayiti-Boyo-Kiskeya	7+	9/10	Dezas branbrann Pòtoprens èk lisid Ayiti
29-10-1787	Kratjak kapach-karayib	-	8	Kay Senpiè èk an foundòch Voklen.
1810	Bòdaj Antigwa	-	6/7	Moun mò Antigwa èk Gwadloup
1814	Bòdaj  Marigalant	-	8/9	Dezas makrèy èk branbrann Marigalant
1827	Nòlfòk Karavèl	-	7/8	Dezas branbrann nan lantiray Trinte
1831	Foundòch Borinkèn	7+	9/10	Dezas makrèy èk branbrann Borinkèn
11-01-1839	Kannal Sentlisi	7+		300/400 moun mò Foyal. Ow. 100 Sentlisi
07-05-1842	Foundòch Ayiti-Boyo-Kiskeya	-	8/9	10 000 moun mò nan Fort Liberté, Port de Paix, Santiago de los Caballeros
08-02-1843	Nòlfòk lisid Antigwa	7.2	9/10	3 000 moun mò lapwent (Gwadloup) an dife dèyè’y.
1844	Foundòch Borinkèn	7+	7/8	Dezas makrèy ek branbrann Borinkèn
1845	Nòlfòk Deziràd		6/7
1846	Foundòch Borinkèn	7+	8	Dezas makrèy ek branbrann Borinkèn
1851	Fanndas Kabèstè bel-dlo (16)	5/6	8/9	Dezas makrèy ek branbrann Lapwent
1865	Foundòch Borinkèn	7+	8/9	Dezas makrèy ek branbrann Borinkèn
1867	Foundòch Borinkèn	7+	9/10	Radmare. Dezas makrèy èk branbrann Borinkèn
1875	Foundòch Borinkèn	7+	8/9	Dezas makrèy ek branbrann Borinkèn
23-09-1887	Foundòch Ayiti-Boyo-Kiskeya		8/9	Defòlmante katedral Port-de-Paix (Ayiti)
1890	Foundòch Borinkèn	7+	8/9	Dezas makrèy ek branbrann Borinkèn
1897	Fanndas Ti-Bouk (24)		8/9	Dezas makrèy ek branbrann Lapwent
1902	Zenglèt-deblozad	4.5	12	Defòlmantad fondas Senpiè.
1906	Foundòch Borinkèn	7+	8/9	Dezas makrèy èk branbrann Borinkèn
1907	Foundòch Jamayik	-	7/8	Kingston debaba.
1914	30 tjm nòlfòk Marigalant	-	6/7	Dezas branbrann nan lantiray Domnik, Gwadloup, Marigalant.
1918	Foundòch Borinkèn	7.4	10/11	Radmare. Dezas makrèy èk branbrann  Borinkèn
31-03-1931	Bòdaj wes kapach –woch karayib la	7.6	9/10	Dezas makrèy èk branbrann Managwa atè Nikaragwa
1935	Zenglèt-deblozad	3.9	11/12	Zenglèt èk deblozay vòlkan
1943	Foundòch Borinkèn	7.2	9/10	Dezas makrèy èk branbrann Borinkèn
1946	Foundòch Borinkèn	8.1	11/12	Radmare. Dezas makrèy èk branbrann Borinkèn. 1 600 moun mò.
1946	120 tjm nòlfòk karavèl	4.9	6/7	Dezas branbrann atè Matnik
27-10-52	Foundòch Ayiti-Boyo-Kiskeya	5.7	8/9	Dezas makrèy (6 moun mò) èk branbrann Grande Anse Ayiti
19 -03-53	Kannal Sentlisi-lanmè karayib	7.3	8/9	Dezas makrèy (Sentlisi) èk branbrann  Matnik, Sentlisi
1959	Laliwonn Boiling lake Domnica	6.5	7/8	Dezas makrèy (Domnik) èk branbrann  Domnik, Gwadloup, Matnik.
29-07-1967	Lago de Valencia	6.5	11	Dlololay fondas la. Dezas makrèy èk branbrann Venezwela
1974	Fanndas mitan Antigwa ek Bawbida	6.3	9/10	Dezas makrèy (Antigwa, Bawbda) èk branbrann Antigwa, Bawbda, Gwadloup
1982	Fanndas lisid Nevis	6.1	8/9	Dezas makrèy (Montserat, Nevis èk branbrann Antigwa, Bawbda, Gwadloup
1985	Fanndas linò Monserat	6.2	8/9	Dezas makrèy (6 flandje Lapwent) èk branbrann Antigwa, Bawbda, Gwadloup
7-10-91	Bòdaj wes kapach karayib	8.9	12	Bòdaj lanmè karayib la leve pou 1.5 mèt.
21-11-04	Oliwon vòlkan etenn Kolibri	6.3	7/8	1 tjanmay mò, 2 moun flandje,  400 moun san-kabèt.
29-11-07	Rel fann-tè nan kannal Domnik	7.4	7/8	152 tjm nan fondok fondas la.  1 moun mò matnik, 7 flandje.
12-01-10	Rel-fann-tè Enriquillo Ayiti	7.0	11/12	10 tjm nan fondok fondas la.  150 000 moun abòlòy Ayiti,  Pòtoprens debaba.

Djòknes an zenglet-latè.

   Rèltès kratjak zenglet la

Reltes	Londjè rel-fann-tè	Glinsad	Tan kratjak
9	800 tjm	15 m	250 s
8	200 tjm	5 m	60 s
7	50 tjm	1 m	15 s
6	10 tjm	20 sm	3 s
5	3 tjm	5 sm	1 s
4	1 tjm	1 sm	0.3 s

Zandal drit MSK	↑
Toumbilad nan laliwonn lan, bidim tou nan fondas la	12
Dezas tout masonnri atè	11
Defolmantad wonndong kandlonnad menm sa ki te pi vidjò (nèk pa te nan larèl tjenbe zenglèt-latè)	10
Defolmantad  anchay kandlonnad, potomitan atè.	9
Gwo dezas, kandlonnad pi brennzeng atè.	8
Ti dezas, mapipi zandol anlè masonn, fetay ka towblip	7
Maleng lèkètè, zandol nan masonn, kakarel anlè moun.	6
Douk bosko ka leve singole, bagay ka towblip, zandolet nan	5
Tout ti bagay ka zenglete nan an kay	4
Bagay pandje ka brannzenge	3
Moun ki nan wouspel ek ka rete anlè tou-yonn pe santi’y	2
Moun pa’a sansle anlè douk la nek zouti-zenglet pe kapte’y	1

Comments

[Rédigé par : M-1870]

Simao, man pa ka konprann an tjou patat!

[Rédigé par : Ayiti nan kè'n]

Yo ja tere 70 000 moun, yo di pitèt ni 150 jik 200 000 moun mò. Se an dezas. Ann' mete Ayiti sou kè'n.

[Rédigé par : S.M.W]

11è03 (GMT) jòdi a, an zenglet-latè 6.0 soukre Pòtoprens. Fondoknes 10 tjilomet, a 59 tjilomet nan west Pòtoprens.

[Rédigé par : Ayiti Cheri]

Nou pral vire pi rèd !

[Rédigé par : El Caracol del Caribe]

De acuerdo con el último parte de las autoridades, el número de víctimas fatales fue de 111 mil 499.

[Rédigé par : Kanmo Matnik]

Un tremblement de terre a été ressenti en Martinique et en Guadeloupe à 18:43 . Profondeur 67km - magnitude 5.10.
Epicentre à l'est de Marie-Galante...

[Rédigé par : Caribbean Messenger]

A teenage girl, named Darline and believed to be 16, out of the rubble 15 days after her Port-au-Prince home collapsed around her. More than 130 people rescued alive since the January 12 quake devastated Haiti's coastal capital, killed as many as 200,000 and threw the country into chaos.

[Rédigé par : Caribbean Messenger]

An earthquake with a magnitude of 5.4 rattled eastern Cuba on Friday but there were no reports of injuries or damage, authorities said.

The quake was centred 60 miles (95 km) east-southeast of the city of Guantanamo, where the United States has its Guantanamo Naval Base. The US Geological Service said the quake was centred about 6.2 miles (10 km) below ground.

[Rédigé par : Kanmo Matnik]

Latè zenglete bonmaten an Matinik, nevè. Reltes 3.6, drit 01, boukan an te nan 65 tjm lisid-kabestè Sentàn, 58 tjm nan fondas la.

[Rédigé par : El Caracol del Caribe]

Un nuevo temblor de 6,7 grados en la escala de Richter sacudió la ya dañada costa de Chile, a unos 72 kilómetros al noroeste de Concepción.

[Rédigé par : El Caracol del Caribe]

Un sismo de 5,5 grados en la escala abierta de Richter, ocurrió en el oriente de Cuba,20 de marzo, el más intenso en la isla durante el presente año, no hubo pérdidas de vidas humanas.

De acuerdo con el Servicio Sismológico Nacional, el fenómeno tuvo su centro en las coordenadas 19,77 latitud norte y 65,32 longitud oeste, 62 kilómetros al sureste de Santiago de Cuba.

Este movimiento telúrico también fue perceptible en las provincias de Guantánamo, Holguín y Granma, y tuvo tres réplicas que oscilaron entre 3,0 y 4,8 grados.

[Rédigé par : El Caracol del Caribe]

Un terremoto de magnitud 7,2 azotó el domingo el norte de México, sacudiendo edificios en Tijuana, cortando comunicaciones en la industrial ciudad de Mexicali y haciendo temblar hasta a la estadounidense Los Ángeles;intensidad a 7, y profundidad a 10 kilómetros.El temblor causó la muerte de un hombre, un centenar de heridos leves y daños a numerosas viviendas, oficinas y hospitales.

[Rédigé par : El Caracol del Caribe]

A dos mil 183 se eleva la cifra de muertos por el terremoto en la noroccidental provincia china de Qinghai, mientras los desaparecidos suman 84, informaron hoy fuentes del mando de recate.

12 mil 135 personas se reportan lesionadas por el sismo de 7,1 grados en la escala de Richter que devastó zonas de la prefectura autónoma de Yushu el 14 de Abril.

Ese último total incluye mil 434 casos graves

[Rédigé par : Caribbean Messenger]

Haiti's devastating January 12 earthquake killed between 250,000 and 300,000 people, the head of the United Nations mission in the country said Thursday.

Until now, the Haitian government death toll was more than 220,000.

[Rédigé par : El Caracol del Caribe]

Un sismo de 5,7 de magnitud en la escala de Richter sacudió en la madrugada de hoy a Puerto Rico (Borinquen), sin ocasionar daños humanos ni materiales.

El temblor ocurrió a unos 110 kilómetros de profundidad, muy cerca de la comunidad de Espino, en el lado occidental de la isla caribeña, a 107 kilómetros de la capital, San Juan, informó el Servicio Geológico de Estados Unidos.

[Rédigé par : El Caracol del Caribe]

Sismo de 5,3 grados en la escala abierta de Richter, a las 05:35 de la mañana (11:30GMT), con epicentro entre Ocoa y Baní, en el sur de República Dominicana acorde con dictamen de geólogos y del Centro Sismológico de la Universidad Autónoma de Santo Domingo. No se reportan víctimas humanas ni daños materiales.