Karann-sizienm konsit-plodaye kabwatè-gouvelman CARICOM

 

Plodari wouvè-lapòt Carla N. Barnett la

 

46th meeting CARICOM Gayana C. N. Barnett CARICOM 2024 46th meeting CARICOM Carla Barnett




"Se epi an bidim tjè-senyen eti man ka vini pale douvan zòt nan kadafa wouvè-lapòt karann-sizienm konsit kabwataj se kabwatè-gouvelman CARICOM lan. Mwen menm, mwen adoumanman voye an eya-manmay la ba zòt, isiya la, Georgetown atè Gayana, kawbe-masonn Lawonn Peyi-karayib la otila nou ka dousinen lanmen-asou-tjè gouvelman-peyi epi palpa-moun-peyi-natifnatal Gayana a depi senkant lanne. Sa dous ou tann, nan dekou nou la ka timbile senkantjenm palpa-lanne  nou an, èk menm manniè nou te fèy atè Trinidad èk Tobago, nan Jwiye 2023 ki pase, wè nou sanble nan kay yonn dan se 4 mèt siyati Topay fondòk-nanninannan Chaguaramas la, kare-trase epi konpa pou doubout-o-kare fè-yonn karayib nou an.

Lire la suite "Karann-sizienm konsit-plodaye kabwatè-gouvelman CARICOM" »


Nan dekou Jounen Timbile Lang Manman-yich

Aprann-lavi nan tilili-lang lan,

an poto-mitan nan aprann-sav eti gran-moun ka ladje ba yich-dèhè

Jounen gloriye lang manman-yich UNESCO mother language day Día lengua-materna. 21 Febrero International-Mother-Language-Day

  

 

 

 

 

 

 

UNESCO : Lide timbile an Jounen Lang Manman-yich Oliwon-latè te leve nan kabechay gouvelman Bangladesh èk konsit-kabwataj UNESCO lanne 1999 la te vote y èk se konsa depi lanne 2000, jounen taha ka bay oliwon-latè. Lèspri UNESCO pou tilili mès-longsay-peyi epi lang-peyi fondalnatal  nan lakou-peyi longsay.  Nan kare-bòdaj palantje kanmouzaza oliwon-latè, UNESCO ka apiye aleliwon  pou tjenbe depareyaj mès-longsay-peyi èk lang-peyi eti pou ka faroze lèspri-konpayel èk pòte-rèspe ba moun. Se lakou-peyi tilili-lang èk tilili-mès-longsay-peyi a ka apiye anlè lang yo eti ka chaye  èk anbrazonnen  sa-sav èk mès-longsay-peyi nanninannan, longsay-ale.

Lire la suite "Nan dekou Jounen Timbile Lang Manman-yich" »


Jounen gloriye larel-tribinal-kalibiche sosial

Fè debouya pou dekatonn-longsay la

Social justice

Social justice around he world Social Justice free Justicia social - derechos-humanos

 

 

 

 

 

 

 

 

Larel-tribinal-kalibiche sosial la ka fè se lakou-peyi a èk se ekonomi an bay pi flouz èk tizi triminay, diskantekantaj sosial èk dòt tjak sosial. Chak 20 Fevriye se jounen pou gloriye larel-tribinal-kalibiche sosial èk 20 Fevriye 2024 taha se pou leve mete-nan-brann èk doum-apiye pou dekatonn-longsay la. Se nan 26 Novanm 2007, jou otila kawbe-gouvelnaj Lawonn Peyi Oliwon-latè a te bát pou Jounen larel-tribinal-kalibiche sosial  te trape an jou-gloriye otila an tilili moun te pe mete nan brann pou dekatonn, tilili-kabwataj, pòte-kole èk bokantaj nan mitan palpa-moun-peyi-natifnatal pou ranbonni lavi-toulejou yo.

Lire la suite "Jounen gloriye larel-tribinal-kalibiche sosial" »


Kannaval-matnik 2024 la

Vaval, Jòy pran pòz an lanmanten !

Vaval 2024 Kannaval Fòdfrans lan Vaval 2023 therminator Vaval 2022 Papa varyan Vaval 2024



 

 

 

 

 

 

 

Vaval lanne 2024 taha, "Pété tchou", ja pi nan lèspri djezinen aleliwon kannaval-matnik la pase Vaval kout-fizi-biwa lanne pase a èk menm Vaval, "Papa varyan", kannaval-matnik 2022 a ; tousa, menm si matje-kreyol la pòkò pe rive kòdjòm, se pa jòdi, matje-kreyol gouvelnaj mès-longsay-peyi Matnik la ka matje "tjou" epi an "tj" èk jenhen an "tch" ; mi lajounen-jòdi, La-CTM mete Kreyol-matnik la lang gouvelnaj-peyi, man se pè ! An tèt-kokodil eti ka anchouste Jòy nan wach-peyi-matnik lajounen-jòdi a, an latje pweson eti ka fè moun-matnik ki pèdi sa-sav lèspri-peyi yo, konprann te ni an pweson bwak-lawviè yo ka kriye lanmanten, ki ba dezienm lanbouk matnik la tit Lanmanten y lan eti se lanbouk gouvelnaj ekonomi atè-lakay-matnik. Pweson-lanmanten taha pou ka tjoke lèspri an moun natifnatal-matnik asou an  zanpanlan tire-kont nanninannan an eti yo ka kriye manman-dlo, ki ka rete nan se lawviè a èk/oben bwak-lariviè a, te ka pe chaye moun ki nan gaway tou-yonn bò lawviè, chaye tjanmay ki pa rete tèt-kole epi sa-sav eti papa èk manman yo ladje ba yo. Ni an konpanyi moun-desèvle atè-lakay-matnik ki ja wè an balenn adan sa.

Lire la suite "Kannaval-matnik 2024 la" »


Nan dekou senkantjenm palpa-lanne gouvelman-peyi Grènada a

"One People, One Journey, One Future"  

CARICOM Grenada 50 th Grenada One people  one furure Grenada flag Grènada-Caricom 

 

 

 

 

 

 

Mapipi-èskwaya Dickon Mitchell,  kabwatè-gouvelman Grènada,

CARICOM ka voye an chòf salvalouray ba gouvelman èk palpa-moun-peyi natifnatal-grènada a nan dekou gloriye senkant palpa-lanne gouvlman-peyi anba tit-depenn-kabeche taha, "an palpa-moun-peyi, an kouri-laliwonn, an divini". Bout-chimen fondalnatal taha ka rarate doubout-djòk ek vire-doubout-pimpe san patate se moun-grènada a. Grènada ni pou krann epi tousa rive-jik-bout, demokrasi voye-flè y la èk tout pòte-kole epi peyi oliwon-latè nan anchay mete-nan-brann.

Lire la suite "Nan dekou senkantjenm palpa-lanne gouvelman-peyi Grènada a" »


Kawbe-gouvelnaj progranm kore-kratjak nan LPO-L

Ayiti rive nan "doukou san vire-wonn"

Ayiti nan koulè y Haiti_protestas_contra_gobierno_jovenel_moise_ Ayiti-jimmy-cherizier Ayiti kidnapping lan

 

 

 

 

 

 

New York City : Plis pase 8.400 moun te rete pri adan lanm-a-kouri koraj-djenm lan ki ka bay nan Ayiti a, lanne pase, kontel tjwe-moun-frèt, flandje-moun, epi vare-mare-moun, se an antipilaj 122% anlè rel lanne 2022 a eti sobreka atè-ayiti Lawonn Peyi Oliwon-latè a  konte. "Man pa le fè tròp gran-pawol asou an bankoulele otila an tilili banbann rive nan an rel san vire-wonn" eti Maria Isabel Salvador depenn nan dekou trase-liy  an lonyen-dekantje BINUH, kawbe-gouvelnaj politik LPO-L nan Ayiti. Peyi-karayib taha rete pri anba an koraj-djenm èk an tilili kontribann nan lanmen se krèy-majò-pofitè eti katel politik, moun-doubout epi ekonomi èk sosial ka apiye.

Lire la suite "Kawbe-gouvelnaj progranm kore-kratjak nan LPO-L" »


Nan tout peyi, oliwon-latè

Jounen bawda-wakle-longsay san-krás

Día Internacional de la Energía Limpia Día Internacional de la Energía Limpia bèk IRENA International Renewable Energy Agency IRENA UN

 

 

 

 

 

 

Washington, Etazini : Lawonn Peyi Oliwon-latè la ka timbile, jòdi a menm, Jounen bawda-wakle-longsay san-krás eti kawbe-gouvelnaj la mete nan brann pou rete sonhe leve-masonn kawbe IRENA (International Renewable Energy Agency pou kawbe-gouvelnaj bawda-wakle-longsay vire-pimpe peyi-oliwon-latè)  nan 2009. Nan mete jou-rete-sonhe taha, LPO-L ka apiye asou fondokte pou  tout peyi latè-wonn lan se rive pran chimen sistenm bawda-wakle-longsay pi nan wách-kòtòk lavi, flouz pou genyen èk longsay-lavi ki ka peze nan rive menyen rel-rive dekatonn longsay jou-apre-jou 2030 lan  epi apiye-san-frape toumfaktaj-pianmpianm bawda-wakle-longsay oliwon-latè  pou trapes a yo ka kriye  bawda-wakle-longsay san-krás.

Lire la suite "Nan tout peyi, oliwon-latè" »


Nan dekou rete-sonhe pòte-nouvel André Aliker la.

Plodari politik kabwatè-gouvelnaj CTM lan

CTM - Leve twel-flatje-peyi WVN Andre Aliker  1894-1934  nouvelis ek moun-politik natifnatal-matnik CTM leve-twel-flatje-peyi a-lanvè Andre Aliker 1896-1934

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Se pa anni pou depenn plodari politik kabwatè-gouvelnaj CTM lan, Sèy Lètchimi, eti ka depareye epi plodari politik lòlòy kabwatè-gouvelnaj anni-jere douvan, tout bagay ki ka fè Matnik rive rantre nan wach-kòtok politik la. Se pou dekantje anchay fòse-lèspri ki ni nan plodari politik taha, kontel palantje an palpa-moun-peyi natifnatal-matnik adan Repiblik An-Frans lan, eti ka pe fè y bát plis tankon an kouri-nouvel politik pase an plodari politik. Menm lè plodari politik taha nan djoubap epi ti-lèspri-antra franse a (lè y ka tjoke chous rayi-ràs nèg-ginen ki ni, toulong-ale, nan plodari franse a èk eti lang franse a ka chaye alagadigadaw), bagay ki ka pe ba y larel plodari politik li, se toulong pou y se rive chwa adan an chimen-kore otila larepiblik franse se nou-matnik tou, èk pou pa jenhen kabechinen tjek Repiblik Karayib Matnik la, depareye Matnik-Karayib-Amerik taha epi An-Frans-Ewòp la.

Lire la suite "Nan dekou rete-sonhe pòte-nouvel André Aliker la." »


Setjenm konsit kabwatè-gouvelman CARICOM asou Ayiti

An fèy-trase-chimen kòtòf-ayiti


CARICOM Flag Guyana CARICOM digital forum Caricom-Haiti

 

 

 

 

Georgetown, Guyana : Se kabwatè-gouvelman CARICOM lan te sanble nan konsit anba kabwataj  Mohamed Irfaan Ali eti se kabwatè Repiblik Pòte-kole Gayana a, pou te pran pawol asou doukou politik Ayiti a èk kabeche mete-nan-brann krache-dife ki ka apiye an topay politik  eti moun-ayiti yo menm se kabeche. Dapre sa kanmo-wabap-konsit CARICOM lan ka depenn, se kabwatè-gouvelman an tenmbolize epi doukou depotjolaj  wach-politik èk sove-lavi-moun nan Ayiti.

Lire la suite "Setjenm konsit kabwatè-gouvelman CARICOM asou Ayiti" »


Konte-rel-kantinaj ekonomi Amerik-latin ek Karayib la nan 2023

An rel-dekate-ekonomi flògòdò, anni 2,2%

Balance 2023 CEPALC - José Manuel Salazar CEPALC logo Balance preliminar de las economias

 

 

 

 

 

 

 

 

Santiago de Chile: CEPALC (Comisión Económica para América Latina y el Caribe pou krèy-lonyen-dekantje ekonomi Amerik-latin èk Karayib la) te trase gran-liy konte-rel-kantinaj se ekonomi peyi Amerik-latin èk Karayib la nan 2023, nan 14 Desanm ki pase, eti se te dènie lonyen-dekantje lanne a pou kouri nouvel eti Amerik-latin èk Karayib la ke rete adan an konte-rel-kantinaj ekonomi flògòdò ; se pou ke trape, nan wach-dèhè, an dekati-rel-boulin nan leve djoubak-genyen-lavi krache-dife èk an tilili djòb san larel-gouvelman epi an bidim fandás nan mitan fanm èk nonm.

Lire la suite "Konte-rel-kantinaj ekonomi Amerik-latin ek Karayib la nan 2023 " »


Plodari wabap-lanne sobreka-kabwataj CARICOM lan

Yonn-a-lòt pou fè plis

Carla N. Barnett CARICOM treaty-of-chaguaramas-1973 CARICOM Flag Guyana Caricom flags bann-twel

 

 

 

 

 

 

 

"Lanne taha se te an lanne fondalnatal pou CARICOM  pou timbile nou timbile senkantjenm palpa-lanne siyen Topay Chaguaramas la nan tout peyi-CARICOM. Se konsa nou kabeche asou sa nou ja fè èk vire fè tèt-kole epi se fondasè CARICOM lan. Senkant lanne taha fè nou rive konprann epi an mete-nan-brann yonn-a-lòt, nou pe fè toulong plis bagay. Nou fè yonn pou lonje dwèt asou ladjè depotjolè-peyi a eti ka leve bidim bankoulele anlè moun-asou-latè èk nou apiye pou rèspèkte larel-tribinal oliwon-latè, rèspèkte wayalachi-peyi èk laliman-peyi, kontel nan djoubap-laliman nan mitan Gayana èk Venezwela. Nou bay-lavwa pou an pòte-kole peyi-oliwon-latè pou lonje pal ba peyi-CARICOM bradarel Ayiti a pou y se vire trape an kalibich politik ek pou pran seraj tout fizi-biwa ki trape an toumpak tenmbolizè anlè lavi-dous se peyi nou an.

Lire la suite "Plodari wabap-lanne sobreka-kabwataj CARICOM lan" »