« août 2012 | Accueil | octobre 2012 »

septembre 2012

Ranboulzay Sektanm 1870 la

28, 29, 30 Sektanm 1870

Gloriye Sektanm 1870 Sektanm 1870  Gloriye Sektanm 1870

 

Nan 28 Sektanm 1870 sapatony franse a ja mare piplis moun ki te goumen nan sapatony Matnik la ek asou fondas Matnik tout goumen bout, pa ni p'an dife-pri, se se nan an chan kann, nan mitan soukou ti-lalin. Lisid Matnik tenmpla si se pa semeda se dòg betje a ek sapatony franse a. Katjile pou katjile, Lwi Telga ek Emil Sidne nèyè rive pase nan linò Matnik ek se apre yo ke chape Sentlisi.

Lire la suite "Ranboulzay Sektanm 1870 la" »


Ranboulzay Sektanm 1870 la

27 Sektanm 1870

Gloriye Sektanm 1870 Sektanm 1870  Gloriye Sektanm 1870

Piplis langayelè-laboulok, langayelè, politikè Matnik la, moun Matnik senbòt kanmenm. Dabò-pou-yonn yo pa fouti, se se leve an kole-tèt epi gangan yo rive rete-sonhe yo asou an simenn, fè wol rive konprann leve-doubout 1870 la sitire makrèy-natifnatal Matnik la ek lòtbòtsay se prèmie leve-doubout politik atè Matnik, prèmie penteng  ki ale pi nolfok pase an plere lonje lanmen ba tjek apa franse. Langayelè-laboulok ek politikè Matnik la rete pri adan gawoule a ek anboktay betje/nèg-ginen an, si se pa nwè/blan eti se an anboktaj te ka woule anni nan peyi ewopeyen konsa 20enm siek la bay.

Lire la suite "Ranboulzay Sektanm 1870 la" »


Ranboulzay Sektanm 1870 la

26 Sektanm 1870

Gloriye Sektanm 1870 Sektanm 1870  Gloriye Sektanm 1870

Nan 26 Sektanm 1870, sapatony mayonmbo Matnik la eti sapatony franse a te lawonnen anlè kare-tè Ehèn Lakay la atè Laregal, pran an mapipi dal. Konsa sizè bay nan pipirit, sapatony franse a debatje men depi 25 Sektanm anchay goumen te ja ka woule nan tout lantiray dèyè-solèy Matnik ek sapatony Matnik la te ka bat-dèyè pou sapatonn eti'y pa te ni ek mètafè nan dol sapatony eti te mantje ; mayonmbo pa nepi bolit nan menyen sapatonn. Owonzon 600 jik 700 mayonmbo sapatonyè Matnik te sanble asou kare-tè Lakay la ek pa te ni anchay krèy sapatonnen ka goumen dewò.

Lire la suite "Ranboulzay Sektanm 1870 la" »


Ranboulzay Sektanm 1870 la

25 Sektanm 1870

Lumina Sophie  Gloriye Sektanm 1870 Telga 2007 

 

Se nan lannwit 24 pou 25 Sektanm 1870 la otila ranboulzay Matnik la fredi Kode ek nan de jou tala, 24 ek 25 Sektanm 1870 se se la eti brannzeng sapatony Telga a te nan fetay li. Se atè Laregal, anlè kare-tè Ehèn Lakay otila Telga te leve kawbe-kabwataj sapatony Matnik la eti anchay krèy te ka kouri-lawonn lantiray dèyè-solèy peyi a pou fè bawouf anlè bitako, depareye tè ba mayonmbo Matnik ek anbokte sapatony franse a.

Lire la suite "Ranboulzay Sektanm 1870 la" »


Ranboulzay Sektanm 1870 la

24 Sektanm 1870

Lumina Sophie  Gloriye Sektanm 1870 Telga 2007 

 

24 Sektanm 1870 ta'a, se jou otila semeda ranboulzan an pran douvan gawoule a gawoule a, se jou ta'a otila  sapatony Telga a te sitire kawbe-kabwataj li atè Laregal asou kare-tè Ehèn Lakay. Anchay krèy-sapatonnen (sèbi, koutla, pikwa, banbou-zetoke, delè an chaspo) te ka kouri-lawonn nan tout ti bouk lantiray dèyè-solèy. Dife-pri te ka bay toupatou jik Sentmari asou lestè Atlantik la, nan kabestè-anlè-solèy.

Lire la suite "Ranboulzay Sektanm 1870 la" »


Plodari gloriye Sektanm 1870

Sektanm 1870

Gawoule oben Ranboulzay ?

Gloriye Sektanm 1870 Sektanm 1870

Nan lang Matnik la, an ranboulzay se toulong an penteng laboulok la eti ka rive lè an dekou sosial rive nan bout  tan kouri-lawonn li ek eti an toumbilad djok pou bay. Kifè, an ranboulzay toulong ni an krèy sosial sitire eti ka pòte'y ek ka bay anni nan an dekou yonn-a-lòt ; sa se beyaba politik eti se sosialis-ranboulzè, palantjè-peyi epi natifnatalis Matnik la te pou rive konprann flouz. Kifè, an ranboulzay ka leve, ka kouri lawonn asou anchay tan ale tjoke anni sikti sosial natifnatal, siek tan, ka vini flòkò, ka dekati pianmpianm, delè ka vire-leve pi djok. An ranboulzay, se brannzeng toumbilay toulong, san rete. An ranboulzay ka toulong lerize wonn-kabès la nan an peyi.

Lire la suite "Plodari gloriye Sektanm 1870" »


Sonhe nou ka sonhe

Ejèn Mona
(1943-1991)

Mona disk 3 Misie Mona



Marigo, Matnik : Nan tout mizik Ejèn Mona a se nan Agoulous se lanmò otila  kout toutoun-banbou a pi nawflaw, pawol la tou an zafè'y, men son toutoun-banbou a ka sanm sa ki ka mare tout mòn Matnik ansanm, tankon mete mòn yonn adan lòt. Isiya la toutoun-banbou a ka pran lespri an moun, ka chaye ek ka gare'w nan mòn Matnik la, Mòndezès, Mòn-Poutoun, Mòn-Bizoden, Mòn-Perou, Dominant, Dèyè-mòn, Mòn-Djinen, Gwo-mòn, Mòn-Koubari, Mòn-Van, Mòn-bel, Mòn-Jakòb, Mòn-Paviyon, se dèyè mòn ki ni mòn, Matnik se an peyi mòn. Nan bèlè a de mòn pe ka mare doukre.

Lire la suite "Sonhe nou ka sonhe" »


Djannte nan Amerik

Dk. C. Etienne, kabwatè PAHO

PAHOCarissa Faustina Etienne  

Washington D.C., Etazini : Se doktè Carissa Etienne, an madanm ki leve atè Dòmnik eti ke kabwate PAHO(Pan American Health Organisation pou Akokitaj Peyi-Ameritjen pou Djannte)konsa 1e Fevriye 2013 ke rive ek pou senk lanne. Se nan 28enm doukre djannte PAHO otila, mètafè djannte nan gouvelman peyi-ameritjen vote pou Carissa Etienne te pran-lanmen dèyè dk. Mirta Roses Periago, an madanm Arjantina eti te kabwate akokitaj la depi 2003.

Lire la suite "Djannte nan Amerik" »


Politik djannte

Lanmò tjanmay-piti

America-latina Ninos_haitianos

Washinton, Etazini : 98% tjanmay-piti ki wouvè-zie nan Amerik Latin ek Karayib la ka rive trape an lanne anlè kabèch yo la eti ni an siek se anni 75% te ka rive trape laj ta'a dapre sa OPS (Organización Panamericana de la Salud pou Akokitaj Peyi-ameritjen pou Djannte) teste. Nan an lonyen-matje eti tit la se Salud en las Américas, OPS  ka kabeche asoupispiding ek katenn eti peyi kontinan ameritjen an ni pou doubout douvan yo.

Lire la suite "Politik djannte" »


Politik nan Karayib la

Eliud Williams

mètafè Repiblik Dòmnik la

Eliud Williams Dòmnik

Rozo, Dòmnik : Eliud Williams mete lanmen asou tjè tankon mètafè wayalachi-politik Dòmnik la apre Nicholas Liverpool ladje depi 24 d'Awout ki pase pou tjak djannte. Nan an karetel kòdjòm epi larel-matje 18 nan larel-fondas peyi a, se Kawbe-politik Natifnatal la eti ki apiye'y pou'y te vini setjenm mètafè Repiblik Dòmnik la depi kon peyi a trape wangannite-politik li nan 3 Novanm 1978.

Lire la suite "Politik nan Karayib la" »