Madang frayik

Fantefrak bougann lan

Lasezon Toumvas

Pic021251 Jete nou ka jete an zie anlè Gonayiv, se pou nou wè nan de koko-zie nou se mapipi mòn san p’an piebwa eti ka plote yogann la. Se dezienm kou lavalas ka chaye tè nan mòn mennen desann nan yogann tala. Ni kat lanne, 18/19 sektanm 2004, ourakàn Jàn te fè lavalas ek tè degrenngole voye owonzon 3 000 moun nan galile. Lanne tala, mi se toumvas Hanna (Ana) ki chaye owonzon 500 moun ek an lanm sinay. Gonaibo, ti lakou tayino avan ewopeyen mantje neye atè Gwana’ari vini an yogann 104 000 moun, katrièm peyi a, otila nan premie janvie 1804, Jan Jak Desalin te panpannen brannzay anmawotay ayisien an.

Lire la suite "Fantefrak bougann lan" »


Latè-tranble

Nèyè ta’a sete mapipi a ?Zenglt_2 Pleinciel200711291

 

Nan memwa moun Wanakera (Matnik)  se prèmie kou an zenglèt-latè (an tranmman-tè) te ladje tousa lèlèm, 7.4 grèd rèltès,  asou zandal 9 grèd Richtè a. Se sòti ta yè apremidi a te sòti nòlfòk nan fondas la, 152 tjilomèt kifè drit li (5/6 asou an zandal 12 grèd) pa te djòk èk nou pase bèl atè Matnik.  Ta 11 janvie 1839 la eti ki te tjwe 300 jik 400 moun Foyal (oliwon 100 moun Sentlisi) nèyè te trape an rèltès grèd 6/7 èk ta 19 maws 1953 a, ki leve nan menm Kannal Yowanalao a, te trape an rèltès 7.3 èk te fè anchay dezas nan makrèy la atè Yowanalao (Sentlisi ) èk anchay dezas branbrannan Matnik, pa rete nan memwa moun.  Se pa ta 8 fevriye 1843 atè Kaloukera-Kouchalwa (Gwadloup) eti lèlèm la te oliwonn 7, èk te tjwe 3 600 jik 5 500 moun (an tan tala yo pa te ka konte wawa epi nèg-mawon) eti moun ke sonje. Pa ni p’an simidòy, p’an kont, p’an titim ki chaye se penteng tala tankon yo chaye an memwa nan ourakàn la. Nan tout Karayib la, se menm bagay la èk  zenglèt-latè  1946 ki te tjwe 1 600 moun atè Borinkèn (Puerto-Riko) pou rèltès la, 8.1 (pli wo nan listwa kawyann  karayib la) ki te djok ek pou radmare (tsunami) ki leve lamenm dèyè, pa kite p’an tras nan memwa moun.

Lire la suite "Latè-tranble" »